Breaking News

आपटबार

शेअर बाजारातील घसरण, उसळी या जागतिक घडामोडी आणि देशांतर्गत परिस्थितीचा परिणाम असतात. कधी कधी जगातील कुठल्याही एका कोपर्‍यात घडलेली घटनाही बाजाराच्या आपटीला कारणीभूत ठरत असते. सध्या तर जागतिक मंदी आहे. त्यातच देशांत घेतले गेलेले आर्थिक निर्णयही गेल्या दोन महिन्यांपासून गुंतवणुकीला मारक ठरले होते. अर्थसंकल्पानंतर शेअर बाजार एवढा कधीच खाली जात नाही, ती परिस्थिती या वर्षी अनुभवायला आली. सलग दोन महिने बाजार सुधारायचे नावच घेत नव्हता. त्यानंतर अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी काही निर्णय घेतले. त्यातून बाजार काहीसा सावरला. आता उसळी घेईल, असे वाटत असतानाच रिझर्व्ह बँकेचा अहवाल आणि राष्ट्रीय सांख्यिकी आयोगाची आकडेवारी बाहेर आली. उत्पादन क्षेत्रात 95 टक्के घट, कृषी क्षेत्रात निम्म्याहून अधिक घट, जीएसटीचे घटलेले उत्पन्न, डॉलरचा वाढलेला दबाव या सर्वांचा एकत्रित परिणाम शेअर बाजारावर झाला नसता, तरच नवल. चीन-अमेरिका व्यापार युद्धाचे सावट अजूनही आहे. डॉलरचे मूल्य वधारल्याने सोने, कच्चे तेल महाग झाले. पेट्रोल, डिझेलचे भाव वाढण्याचे संकेत मिळताच बाजाराने मोठी आपटी खाल्ली. गुंतवणूकदारांचे एका झटक्यात दोन लाख 55 हजार कोटी रुपयांचे नुकसान झाले. मुंबई शेअर बाजाराच्या निर्देशांकाची घसरगुंडी सुरू असताना मंगळवारी तर या निर्देशांकाने ‘विक्रमी’ आपटी खाल्ली. तब्बल 770 अंकांनी कोसळलेल्या निर्देशांकाने गेल्या 11 महिन्यांतील सत्रांतर्गत खराब कामगिरीची नोंद केली. चालू आर्थिक वर्षाच्या पहिल्या तिमाहीअखेर जीडीपीचा दर पाच टक्क्यांपर्यंत घसरल्याचा फटका निर्देशांकास प्रामुख्याने बसला. याशिवाय, घटलेले औद्योगिक उत्पादन, वाहन उद्योगक्षेत्रातील मंदी, अमेरिका-चीनमधील व्यापारसंघर्ष, रुपयाचे अवमूल्यन आदी अनेक घटकांची गुंतवणूकदारांनी धास्ती घेतल्याने निर्देशांक कोसळला. 770 अंकांच्या घसरणीसह मुंबई शेअर बाजाराचा निर्देशांक दिवसअखेरीस 36 हजार 562पर्यंत खालावला, तर 225 अंकांनी आपटी खाल्लेल्या निफ्टीने 10 हजार 797ची पातळी गाठली. एप्रिल ते जून या तिमाहीची जीडीपी (एकूण राष्ट्रीय उत्पादन) आकडेवारी शुक्रवारी घोषित करण्यात आली. सहा वर्षांतील नीचांकासह जीडीपी पाच टक्क्यांपर्यंत घसरल्याने अर्थव्यवस्थेत आलेल्या मरगळीवर शिक्कामोर्तबच झाले. या निराशाजनक अर्थस्थितीमुळे निर्देशांक कोसळणार हे निश्‍चित मानले जात होते. सोमवारी गणेश चतुर्थीनिमित्त बाजार बंद असल्याने मंगळवारी बाजार उघडताच निर्देशांकाने आपटी खाण्यास सुरुवात केली. अर्थव्यवस्था मंदीच्या दिशेने मार्गक्रमण करत असल्याची भावना झाल्याने भविष्यातील आणखी तोटा टाळण्यासाठी गुंतवणूकदारांनी समभागविक्रीचा पवित्रा घेतला. सुरुवातीच्या सत्रापासूनच जवळपास सर्वंच सेक्टरमधील समभागांची जोरदार विक्री झाली. याचा निर्देशांकावर तीव्र परिणाम झाला व निर्देशांक उत्तरोत्तर अधिकाधिक घसरत गेला. धातू, ऊर्जा, ग्राहकोपयोगी वस्तू, टेलिकॉम, बँकिंग, वित्त, इंधन व वायू, बांधकाम, कॅपिटल गुडस् आदी सर्व सेक्टरमधील समभागांच्या मूल्यास जोरदार फटका बसला.

आयसीआयसीआय बँक, टाटा स्टील, वेदांता, एचडीएफसी, इंडसइंड बँक, टाटा मोटर्स, रिलायन्स इंडस्ट्रिज, ओएनजीसी आदींचे समभाग 4.45 टक्क्यांपर्यंत घसरले. या पडझडीमध्ये टेक महिंद्रा व एचसीएल हे दोनच समभाग तगले. या समभागांनी किरकोळ प्रमाणात कमाई केली. कोळसा, कच्चे इंधन, नैसर्गिक वायू, शुद्धीकरण उत्पादने, खते, पोलाद, सीमेंट व ऊर्जा या देशांतर्गत प्रमुख आठ उद्योगांची जुलैमध्ये पिछेहाट झाल्याचे दिसून आले. जुलैमध्ये या उद्योगांची वृद्धी घटून ती 2.1 टक्क्यांपर्यंत सीमित राहिल्याची आकडेवारी केंद्र सरकारतर्फे सोमवारी प्रसिद्ध करण्यात आली. कोळसा, कच्चे इंधन, नैसर्गिक वायू आदींच्या उत्पादनात घट झाल्याने या क्षेत्रांच्या उत्पादनावर विपरित परिणाम झाल्याचे सरकारने म्हटले होते. ही आकडेवारी गुंतवणूकदारांसाठी नाउमेद करणारी ठरली. देशाच्या औद्योगिक क्षेत्राचीही ऑगस्टमध्ये घसरण झाल्याचे दिसून आले. ऑगस्टमधील औद्योगिक उत्पादन हे गेल्या 15 महिन्यांतील नीचांकी स्तरापर्यंत घसरले. शेअर बाजारावर याचाही विपरित परिणाम झाला. वाहन उद्योगातील मंदी हटण्याचे नाव घेत नसून ऑगस्टची आकडेवारीही या क्षेत्रासाठी निराशाजनक ठरली. मागणी घटल्याने मारुती सुझुकी या आघाडीच्या वाहन उत्पादक कंपनीची विक्री ऑगस्टमध्ये 35 टक्क्यांनी घटली. होंडा कंपनीच्या विक्रीत तब्बल 50 टक्क्यांनी घट झाली. अन्य कंपन्यांचीही कमीअधिक प्रमाणात हीच स्थिती आहे. त्यामुळे गुंतवणूकदारांनी ऑटो कंपन्यांचे समभाग विकण्याचा मार्ग पत्करला.
सरकारी बँकांच्या विलीनीकरणाद्वारे 10 बँकांचे रूपांतर चार बँकांत करण्याचा निर्णय गुंतवणूकदारांना फारसा रुचल्याचे दिसले नाही. सरकारी बँकांचे समभाग मंगळवारी सुमारे 10 टक्क्यांपर्यंत कोसळले. त्यातच अधिकार्‍यांनी विलीनीकरणाच्या अर्थमंत्र्यांच्या निर्णयाला विरोध केला आहे. अमेरिका व चीनदरम्यानचा व्यापारसंघर्ष रविवारपासून नव्या वळणावर येऊन ठेपला. अमेरिकेने चीनच्या विशिष्ट वस्तूंवर 15 टक्के अतिरिक्त शुल्क आकारण्यास सुरुवात केली, तर चीनने अमेरिकेच्या कच्च्या इंधनावर नव्याने शुल्क आकारणी करून प्रत्युत्तर दिले. जागतिक बाजारात याचे गंभीर पडसाद उमटण्याची शक्यता असून गुंतवणूकदारांनी या व्यापारसंघर्षाबाबत चिंता व्यक्त केली.
देशांतर्गत मंदीसदृश स्थितीचा रुपयानेही धसका घेतल्याचे दिसत आहे. अमेरिकी डॉलरच्या तुलनेत भारतीय रुपया मंगळवारी जवळपास एक रुपयाने म्हणजे 99 पैशांनी गडगडला व त्याने 72.39 असा चिंताजनक स्तर गाठला. रुपयाच्या अवमूल्यनामुळे भारताच्या इंधन देयकात कमालीची वाढ होणार असून पेट्रोल दरवाढीची नव्याने भीती निर्माण झाली आहे.

देशातील आठ प्रमुख क्षेत्रांची जुलैमध्ये झालेली पिछेहाट व विदेशी संस्थात्मक गुंतवणूकदारांकडून (एफपीआय) सातत्याने काढून घेण्यात येत असलेली शेअर बाजारातील गुंतवणूक रुपयासाठी मारक ठरली. रुपयाची घसरण अशीच चालू राहिली तर भारताच्या सर्वच आयातीचा खर्च वाढणार असून त्याची परिणती महागाईत होईल, अशी भीती व्यक्त होत आहे. रुपयाच्या अवमूल्यनाचा सर्वाधिक फटका हा इंधन आयातीस बसू शकेल. सप्टेंबरअखेरपर्यंत रुपयाचे 73.5 पर्यंत अवमूल्यन होईल, अशी शक्यता तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे. माजी पंतप्रधान डॉ. मनमोहन सिंग यांच्या टीकेनंतर भारतीय जनता पक्षाच्या नेत्यांनी त्यांना खोटे ठरविण्याचा कितीही प्रयत्न केला, तरी मुंबई आणि राष्ट्रीय शेअर बाजाराने मात्र डॉ. सिंग यांची टीका भलतीच मनावर घेतल्यासारखे दिसते. उत्पादन, कृषी, वाहन आणि अन्य आठ क्षेत्रातील अधोगती तसेच डॉलरचे मजबूत होणे बाजारावर प्रतिकूल परिणाम करणारे आहे. जागतिक मंदीपेक्षाही देशांतर्गत कारणेच त्यासाठी जास्त कारणीभूत आहेत, याचा विचार कुणी करीत नाही. माध्यमांना केवळ निराशावादी ठरवून चित्र बदलत नसते. बाजार आशा-निराशेच्या हिंदोळ्यावर असतो, हे खरे असले, तरी देशातील आर्थिक प्रवाहांचा त्यावर बरा-वाईट परिणाम होत असतो. आताही भारतीय अर्थव्यवस्थेचा पाय खोलात जात असल्याचे पाहून भांडवली बाजारात गुंतवणूकदारांनी सप्ताहारंभीच मोठया प्रमाणात समभाग विक्री केल्याने दोन्ही प्रमुख निर्देशांक मंगळवारी दणक्यात आपटले. दोन आठवड्यांत अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी दोनदा पत्रकार परिषदा घेऊन दिलेली पॅकेजेस् बाजाराला तात्पुरता आधार देणारी ठरली, हे मंगळवारच्या घटनेने दाखवून दिले आहे. भांडवली बाजारातील विदेशी गुंतवणूकदारांचे निर्गमन आणि अमेरिका-चीन दरम्यानच्या व्यापार युद्धाच्या सावटाने येथील परकीय चलन विनिमय मंचावर मंगळवारी रुपयावर मोठा दबाव निर्माण झाला. त्याचा परिणाम भांडवली बाजारावर झाला.