Breaking News

बिटकॉइन चलनाचा भारतीय अर्थव्यवस्थेला धोका


मोदी सरकारकडून लवकरच आभासी चलन अर्थात क्रिप्टोकरन्सी संदर्भात मोठा निर्णय घेतला जाण्याची शक्यता आहे. मोदी सरकारकडून लवकरच क्रिप्टोकरन्सीवर बंदी घातली जाऊ शकते. खासगी क्रिप्टोकरन्सीच्या व्यवहारांमध्ये मोठा धोका आणि अनिश्‍चितता असते. त्यामुळे केंद्रातील मंत्रिगटाकडून क्रिप्टोकरन्सीवर बंदी घालण्याची शिफारस सरकारला करण्यात आली आहे.तसेच भारतात क्रिप्टोकरन्सीचे व्यवहार करणार्‍यांसाठी दंड आणि शिक्षेची तरतूद करण्यात यावी, असेही या प्रस्तावात म्हटले आहे. त्यामुळे बिटकॉईन आणि तत्सम क्रिप्टोकरन्सी बाळगून असणार्‍या भारतातील अनेकांचा हिरमोड होण्याची शक्यता आहे. गेल्या काही वर्षांपासून भारतामध्ये बिटकॉईन संदर्भात बरीच चर्चा सुरु आहे. भारतामधील अनेक प्रसिद्ध आणि प्रतिष्ठित व्यक्तींनी बिटकॉईनमध्ये गुंतवणूक केल्याचे वृत्त होते. त्यामुळे सरकार बिटकॉईनच्या व्यवहारांना अधिकृत मान्यता देणार का, याकडे सर्वांचे डोळे लागले होते. मात्र, केंद्रीय मंत्रिगटाच्या शिफारशीमुळे या अपेक्षांवर पाणी फेरले जाण्याची शक्यता आहे.
मोदी सरकारकडून लवकरच आभासी चलन अर्थात क्रिप्टोकरन्सी संदर्भात मोठा निर्णय घेतला जाण्याची शक्यता आहे. मोदी सरकारकडून लवकरच क्रिप्टोकरन्सीवर बंदी घातली जाऊ शकते. खासगी क्रिप्टोकरन्सीच्या व्यवहारांमध्ये मोठा धोका आणि अनिश्‍चितता असते. त्यामुळे केंद्रातील मंत्रिगटाकडून क्रिप्टोकरन्सीवर बंदी घालण्याची शिफारस सरकारला करण्यात आली आहे.तसेच भारतात क्रिप्टोकरन्सीचे व्यवहार करणार्‍यांसाठी दंड आणि शिक्षेची तरतूद करण्यात यावी, असेही या प्रस्तावात म्हटले आहे. त्यामुळे बिटकॉईन आणि तत्सम क्रिप्टोकरन्सी बाळगून असणार्‍या भारतातील अनेकांचा हिरमोड होण्याची शक्यता आहे. गेल्या काही वर्षांपासून भारतामध्ये बिटकॉईन संदर्भात बरीच चर्चा सुरु आहे. भारतामधील अनेक प्रसिद्ध आणि प्रतिष्ठित व्यक्तींनी बिटकॉईनमध्ये गुंतवणूक केल्याचे वृत्त होते. त्यामुळे सरकार बिटकॉईनच्या व्यवहारांना अधिकृत मान्यता देणार का, याकडे सर्वांचे डोळे लागले होते. मात्र, केंद्रीय मंत्रिगटाच्या शिफारशीमुळे या अपेक्षांवर पाणी फेरले जाण्याची शक्यता आहे. क्रिप्टोकरन्सी हे संगणकीय अल्गोरिदमच्या आधारे निर्माण करण्यात आलेले चलन आहे. या चलनाला भौतिक रूप नसते. मात्र, तुम्ही आर्थिक देवाणघेवाणीसाठी ते वापरू शकता. आभासी चलनाद्वारे केलेले आर्थिक व्यवहार अतिशय गोपनीय असतात. या चलनाच्या व्यवहारांसाठी कोणत्या बँकेशी संलग्न राहण्याची आवश्यकता नाही. विकेंद्रित व्यवस्था असल्याने या आभासी चलनावर कोणा एका कंपनीची वा देशाची मक्तेदारीही नाही. कोणत्याही देशाच्या सीमेचे बंधन नसल्याने आणि कोणत्याही स्वरूपाचा कर त्यांना लागू होत नसल्याने गेल्या दशकभरात आभासी चलनाचा वापर वाढत चालला आहे.
2009 मध्ये सातोशी नाकामोतो नावाच्या एका अभियंत्याने बिटकॉइनची संकल्पना जन्माला घातली. एका संगणकीय प्रोग्रॅममधील गणितीय आकडेमोड करून बिटकॉइन अस्तित्वास आले. बिटकॉइन आणि एन्थेरियम ह्या नवीन येणार्‍या युगात अगतिक अर्थकारणात क्रांती तर करणार नाहीत ना अशी शंका मनात यावी अशी परिस्थिती दिवसेंदिवस येत चालली आहे. येणारे युग हे अंकात्मक आहे. अंकात्मक चलन ही कल्पना नवीन नाही. ह्या आधीही असे 2/3 प्रयत्न झाले पण त्याला यश आले नाही. पण 18 ऑगस्ट 2008ला बिटकॉइन.ऑर्ग ह्या संकेतस्थळाची स्थापना झाली व नोव्हेंबरमध्ये सातोशी नाकामोटो ह्या जपानी वाटणार्‍या नावावर पीअर टू पीअर इलेक्ट्रॉनिक कॅश सिस्टम हा निबंध प्रसिद्ध झाला आणि ह्याच व्यक्तीने बिटकॉइनची आज्ञावली मुक्त स्वरूपात महाजालावर सोडून दिली. जानेवारी 2009ला बिटकॉइनचे महाजाल अस्तित्वात आले. सातोशीने स्वतः पहिले खाणकाम करून 50 बिटकॉइनचा कप्पा ह्या महाजालावर सोडून दिला. ह्याला जेनसीस ब्लॉक म्हणतात. सातोशीने स्वतः 10 लाख बिटकॉइन खणून सुरुवात केली असा अंदाज आहे. आज स्वतःकडे 10 लाख बिटकॉइन ठेवून असणारा हा अज्ञात सातोशी नाकामोटो अब्जावधी डॉलर्सचा मालक आहे. पण ती व्यक्ती कोण हे त्याच्या 3-4 सहकार्‍यांशिवाय कोणालाच माहीत नाही.
सुरुवातीस 0.03 डॉलर्स एवढी नगण्य किंमत असलेले हे चलन ब्लॉक चेन आणि पब्लिक-प्रायव्हेट कीच्या माध्यमातून पसरत आज 15,470 डॉलर्स इतक्या किंमतीत विकत घेता येते. शेअर बाजाराप्रमाणे ह्या चलनाच्या बाजारपेठा आहेत. रोखीने किंवा फ्युचर्सचे व्यवहारही ह्यात होऊ लागले आहेत आणि युरोपातील बाजारपेठांनी त्याला मान्यताही दिली आहे. प्रत्यक्ष कोणत्याही देशाचे पाठबळ नसणारे हे चलन असे महाग का होत आहे, तर जगातील कित्येक लोकांचा त्यावर बसत असणारा विश्‍वास आणि उत्साह आणि आस्था. गेल्या काही दिवसांत बिटकॉइनचे भाव अचानक वाढले, कारण अमेरिकेतील जगप्रसिद्ध शिकागो मर्कंटाइल एक्सचेंजने बिटकॉइनच्या फ्युचर्सना व्यापाराची दिलेली परवानगी. ह्याचा अर्थ जास्त लोक ह्या संख्यात्मक चलनात व्यवहार करतील म्हणजे त्याची मागणी वाढेल आणि म्हणून बिटकॉइनच्या किंमती अचानक वर गेल्या.बिटकॉइनचा पुरवठा हा मर्यादित राहणारा आहे. दुसरे कारण म्हणजे अमेरिकेप्रमाणे बरेच देश आपआपल्या देशांचे पारंपरिक चलन छापून बाजारात अमर्याद पुरवठा करत आहेत आणि तिसरे कारण म्हणजे बिटकॉइन हे मालकाबद्दलची गुप्तता पाळू शकते. हे चलन कोणत्याही वित्तसंस्थांच्या किंवा सरकारी नियंत्रणांच्या बाहेर असल्यामुळे गुन्हेगारी, राजकारणी, सत्ताधीश ह्यांचे कडून वापराची शक्यता आहे. स्विस बँकांनी तर आघाडी घेत बिटकॉइनची बेनामी अकाऊंटस् उघडायलाही सुरुवात केली आहे.  बिटकॉइनचा पुरवठा म्हणजे खाणकाम हे फार उच्च तांत्रिक व अतिशय गुंतागुंतीची गणिती प्रक्रिया आहे. ही आज्ञावली मुक्त असल्यामुळे जगातील कित्येक गणिती व संगणक तज्ञ ब्लॉक चेन वगैरे नवीन तंत्रज्ञानाचा आधार घेत, सध्या अस्तित्वात नसणारा असा एखादा अद्वितीय क्रमांक शोधतात म्हणजेच त्यांना खाणीतून एक बिटकॉइन मिळते व ते बाजारात विकता येते. ह्या कल्पनेच्या मूळ प्रवर्तक सातोशी ह्याने असे 10 ते 20 लाख अद्वितीय क्रमांक स्वतःपाशी राखून ठेवले आहेत. ती त्याची संपत्ती. सुरुवातीला नवीन अद्वितीय क्रमांक शोधणे हे तौलनिकदृष्ट्या सोपे होते पण जसा आकडा 2 कोटींच्या जवळ जाईल तसे हे अद्वितीय क्रमांक शोधणे म्हणजेच नवीन बिटकॉइन बाजारात आणणे कठीण व जिकिरीचे होईल. बरं पुढे जाऊन 32 ऐवजी 64 बाइटची लांबी असणारी अशी एखादी प्रणाली किंवा एन्थेरियमसारखी आज बाजारात बिटकॉइनशी स्पर्धा करणारी प्रणाली बाजारात आली तर ह्या बिटकॉइन प्रणालीचे काय होईल माहीत नाही.  2017 पर्यंत एका पाहणीनुसार जगात साधारण 58 लाख लोक ह्या चलनाचा व्यवहारासाठी वापर करताना आढळले. जगभरात आज लाखाच्या वर व्यापारी बिटकॉइनचा चलन म्हणून स्वीकार करत आहेत. जगातील एका मोठ्या सल्लागार कंपनीने हाँगकाँगमध्ये आपल्या सल्ल्यासाठीचे बिल बिटकॉइनमध्ये स्वीकारले. बिटकॉइनने केलेले पेमेंट आज जगात अक्षरशः सुरक्षितपणे 2 सेकंदांच्या आत पोचवले जाते. ह्या व्यवहारात असणारी गुप्तता व तंत्रज्ञान व सुरक्षितता पाहता जगभरात बिटकॉइन ह्या व अशा अंकात्मक चलनाचे मोठमोठे व्यवहार एखाद्या साथीच्या रोगाप्रमाणे पसरतील अशी शंका आहे.
बिटकॉइन व त्याचे ब्लॉक चेनतंत्रज्ञान पूर्णपणे विकेंद्रीकृत असल्यामुळे कोणताही देश किंवा सत्ता हे संख्यात्मक चलनाचे महाजाल नियंत्रित करू शकतनसल्याने काही देशांनी ह्या संख्यात्मक चलनावर पूर्ण बंदीच आणली आहे, तर काहींनी दुसर्‍या टोकाला जाऊन ह्या व्यवहारांना मान्यता दिली आहे. पण ह्याहूनही मोठी भीती आहे ती गुन्हेगारी जगतात ह्या संख्यात्मक चलनाचा वापर हे चलन कोणाकडे व किती आहे ह्याच्या गुप्ततेमुळे गुन्हेगारी, ड्रग्ज माफिया, आतंकवादी ह्यांना मोठमोठे धन एका देशातून दुसर्‍या देशात पाठवण्यास व त्याचे वाटप करण्यात नक्कीच सुविधा होईल. आज अशा पैशाचे रूपांतर सोने, हिरे किंवा नकद ह्या स्वरूपात असेल, पण संख्यात्मक चलन हे गुणात्मक इतके सरस आहे की कदाचित त्यामुळे भविष्यात सोन्याची मागणी कमी होऊन त्याचे भाव गडगडतील. पण त्याचबरोबर जागतिक पातळीवर भारतासारख्या देशातील उद्योगांना पैसा उभा करायचा असेल तर ह्याच चलनाचे बाँड करून कोणत्याही जाचक अटी-नियमांशिवाय सोपा मार्ग सापडेल. बिटकॉइनची म्हणजेच संख्यात्मक चलनाची ही क्रांती इतर क्रांतींप्रमाणेच दुधारी आहे.